August 22, 2016

Geografski položaj

Geografske kordinate sela Strelca su oko 22 stepena istočne geografske širine i oko 43 stepena severne geografske dužine.

Nadmorska visina centra sela, Selišta, je oko 600 m, brda Gradišta 843 m, Dubja iznad Rajne reke 769 m, Bisaga iznad Bogoslovice 1248 m, Talambasa 1255 m …

Kuće su zbijene po mahalama u brdskoplaninskom predelu Lužnice, u slivu reke Murgovice. Podignute su duž reka: Murgovice, Ravne i Rajne. Zaseok Laleševci udaljen oko 1200 metara nizvodno, Golema šiba oko 3, 5 km. i Jasičje oko 1,5 km. U zaseoku Laleševci nastanjene su familije: Jevtinci, Raćini, Krajinci i Grozdanovci, u Golemoj šibi su Juruci, u Jasičju Radenkovci. Zaseok Golema šiba dobio je ime po velikim šumama, Jasičje po jasikama (trepetljikama)…

U sredini sela je uzvišenje u vidu kupe Čuka, oko 650 m.n.v. Sa Čuke je do polovine 20. veka birov svojim gromkim glasom obaveštavao meštane o odlukama opštinske vlasti, pozivao na zbor, kuluk i.t.d. Uzvišenje je bila gola utrina. Posle drugog svetskog rata šezdesetih godina zasađen je bor. Od borovine danas se ne vidi bilo Čuke.

Ako pođemo sa istočne strane prema jugu pa uokolo, strelački atar graniči se sa atarima sela: Valniša, Studene, Crvene Jabuke, Rakov Dola, Radosina, Masurovaca, Radinjinca, Kambelevca i Raljina. Obuhvata površinu 2.675 ha i 39 ar*.

Od toga su: oranice 988 ha, bašte 1,5 ha, voćnjaci 30 ha, livade 353 ha, pašnjaka 268 ha, šume 860 ha i neplodno 174,5 ha.

/*Podatak iz katastra opštine/

Opština je u Babušnici. Površina opšinskog područja je 532 km2. Na toj površini su 53 sela koja čine babušničku opštinu.

Babušnica je bila sresko mesto od 1878. god. do 1955.godine. Po predelu Lužnica, srez je dobio ime Lužnički.

Predeo Lužnica je dobio ime po reci Lužnici, koja izvire u selu Radoševcu.

U tursko vreme tokom 19. veka Strelac je bio najveće selo u Lužnici i središte pismenosti i obrazovanja. Zbog geografskog položaja pored zemljoradnje, pretežno zanimanje meštana bilo je stočarstvo i pečalbarstvo.

Od Babušnice, opštinskog centra, preko Kambelevca i Ralina selo je udaljeno 15 km, a preko Kambelevca i brda Sip 12 km. Od Ljuberađe uz Murgovicu udaljeno je 9 km., a od Zvonca 12 km.

Selo je danas povezano autobuskim linijama, asfaltiranim putem preko sela Ralina i Babušnice sa Pirotom, Nišom, Leskovcem i dalje, a preko Zvonca i Zvonačke banje sa dolinom Jerme, Sukovom i prugom Niš-Pirot-Sofija. Pruga Niš-Pirot izgrađena je 1884. god. /Đorđe Stamenković: „Železničari Niša 1918-1945 g., str.11/.

Glavni put do Babušnice ranije vodio je preko brda Sip: pešice, konjem ili volovskom zapregom. Niz reku Murgovicu preko sela Radinjinca put je vodio u Ljuberađu i dalje do Vlasotinca i Leskovca.

U Studenu udaljenu oko 6 km put je vodio uz reku Murgovicu. Od ulivanja Rajne u Murgovicu put je dalje vodio južnom stranom brda Gradišta. Sada se koristi autobuska linija preko Valniša. U doba galopirajuće inflacije početkom devedesetih godina i nestašice goriva, koristio se stari put pešačkom kartom.

Do Ralina, oko 2,5 km, put je vodio uz Dolinu preko Gušterice, Strelačkog Rida ili Kalavurišta.

Za Crvenu Jabuku, Rakov Dol i Radosin put je vodio preko planine. Odlazilo se pešice, ili na konjima. Do Crvene Jabuke pešice se putovalo oko tri sata. Do Valniša je oko 2,5 km, Masurovaca oko 3,5 km, Radinjinca oko 4 km, i Kambelevca preko Sipa oko 4 km.

U tursko vreme Strelac je pripadao predelu Bukovik. O tome je Vladimir M. Nikolić, učitelj u Strelcu početkom 20. veka, pisao:

“ Sela koja pripadaju slivu male rečice Murgovice, pa preko crvenojabučkog rida nosila su u tursko vreme naziv: Bukovik. U Bukovik spadaju ova sela: Berduj, Rakov Dol, Radosin, Gradsko, Jabukovik, Darkovci, Crvena Jabuka, Kalna, Preslap, Studena Preseka, Valniš, Ralin, Strelac, Masurovci, Radinjinci.” / V.M.Nikolić: Iz Lužnice i Nišave, Bgd. 1910, str.1. /

A kada je reč o etničkoj pripadnosti našeg kraja Dr. Jovan Hadži Vasiljević je napisao da pripada Šopluku:

“Šoplukom, uopšte, narod zove sve one krajeve počev od Vidina i Timoka do Iskra, od Nišave i Morave /južne/ do iza Sofije, do Dupnice, Samokova i Ovčeg polja. U Šopluk u širem smislu reči ulazi polovina Niškoga, sav Pirotski, jedan deo Crnorečkog i Vranjskog okruga i svi krajevi do pomenutih međa u današnjoj Bugarskoj; polovina Preševske, sva Palanačka i polovina Kumanovske kaze, svi severoistočni planinski krajevi, sve do Ovčeg Polja.

Šopluk u užem smislu reči, pravi Šopluk, počinje od Krive Feje u Masuričkom srezu, u Vranjskom okrugu i zahvata Šopnovo selo, Vardenik, Vlasinu, Crnu Travu, Rupje, Crvenu Jabuku, Preslap, Kalnu i sav južni i istočni kraj Pirotskog okruga u Srbiji, zatim u današnjoj Bugarskoj sve do Sofije i Ćustedila”.

/ Brastvo, knj.21, sv.11, 1906.g., strana 276: Stara Srbija i Maćedonija, Dr. Jovan Hadži Vasiljević/

Iz razgovora Borislave Lilić, prof. istorije sa akademikom Vladimirom Stojančevićem saznajemo da: „Ponišavlje sa svojim stanovnicima i etnografski, istorijski i po jeziku i običajima se jako razlikuje od tzv. Šopluka, koji se, na istoku od Breznika i Radomira, obuhvatajući i Sofijsko polje, prostire u Bugarskoj do Etropolja, Zlatice, Pirdopa i izvornog predela reke Marice. … U društvenoj komunikaciji i publikaciji, a naročito u nauci proizvoljni termin (Pirotski) Šopluk treba sasvim eliminisati kao naučno neutemeljen (i politički zloupotrebljavan)…“. Prema akademiku V. Stojančeviću termini Šopluk i Torlak došao nam je iz Bugarske posle 1877./78. godine kako bi se preko njih istakle bugarske pretenzije i na naše krajeve. / Pir.zbornik br.25-26., Pirot, 2000., str.9. /

Feliks Kanic, putopisac navodi: “… cela oblast balkanskog lanca između Niša, Caribroda (danas Dimitrovgrad), Trna i izvora Temštice kod Gubeša zvala se ranije Torlak. … Trn su Turci zvali Isnebel

/Feliks Kanic: “Srbija”, str.229./

Dalje Kanic piše:

“Torlaci se jezikom i nošnjom razlikuju od Šopova, koji žive na teritoriji balkanskog prevoja Ginci do južno od Sofije i od Bugara na severnoj Čitorovskoj reci, koje u Torlaku zovu Zagorcima” /F.Kanic: “Srbija”str. 233./

“U široj Trnskoj okolini u Slivnici pok.Đ.Daničić je slušao iskvaren srpski govor i nalazio čista srpska lica”.***

***Autor hronike je u Slivnici (Halkali) i Trnu (Isnabriku) 1978., 1980. i 1986. g. nailazio na isti govor kao i u mnogim pirotskim i lužničkim selima sa malim razlikama kod pojedinih reči.

Božidar V.Rančić (Boća Vlajov) kao pečalbar radio je u selu Radujevu pored same rumunske granice kod Srpske Crnje, i iznenadio se kada je čuo njihov govor, koji se ni malo ne razlikuje od govora u Strelcu.

This site is protected by wp-copyrightpro.com