August 22, 2016

Migracija

Naša otadžbina ima specifičan geografski položaj. Ona je glavna magistrala između Evrope, bliskog istoka i Azije. Zbog toga je svedok i učesnik mnogih istorijskih zbivanja u kojima je dolazilo i do seobe porodica, familija i većeg broja stanovništva.

Intenzivnije seobe nastale su prodiranjem Turaka na Balkansko poluostrvo. Seobari su naseljavali retko naseljena ili nenaseljena mesta po brdima i planinama.

Razlozi za sebe su različite prirode: bežanje od nasilja i pljačke, ratova, buna i ustanaka, siromaštva, elementarnih nepogoda, raznih epidemija itd. Prema pisanju našeg načnika prof. Jovana Cijića masovne migracije-seobe posebno su nastale u periodu turske vladavine. /J. Cvijić:Balk.poluostrvo i južnoslov.zemlje/

Prema proceni porast broja stanovnika u svetu u periodu od 1900-1975 god.bio je sa milijardu i 650 miliona na tri milijrde i 960 miliona. Rast stanovnika u Srbiji bez pokrajina je u razdoblju od 1880-1981. godine sledeći:

 

Godina popisa Broj stanovnika U Strelcu
1880 1. 896.000 /
1910 3.147.000 /
1921 2,843.000 1213
1931 3.550.000 /
1948 4.154.000 1.589
1953 4.464.000 1.507
1961 4.823.000 1.367
1971 5.250.000 1.156
1981 6.694.000 844
1991 / 603

/Popisi stanovništva: za navedene godine – Rečnik mesta Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Bgd, 1925.str.78, tab.4.2/

 

Kretanje stanovnika i promene mesta boravka je veoma stara pojava i traje vekovima. Motivi za to su različiti: od ekonomskih do nasilnih.

Turska nasilja primoravala su ljude da beže sa svojih ognjišta i traže skrovita, mirnija mesta.

Migracije iz ekonomskih razloga tokom 19 i 20 veka iz Strelca potvrđuju i podaci iz Etnografskih zbornika. Taj proces i danas traje.

Na primer jedna porodica* iz Strelca nastanila se u Temniću ( Varvarin sa okolnim selima). U mestu Jasika u Gornjoj mali nastanile su se dve porodice sa prezimenom Streljići**. Slave sv.Đorđa i Đurđevdan. Njihovo prezime nas podseća na ime sela.

Iz pirotskog okruga (ne pominju se sela) nastanjeni u Donjoj mali istoga mesta su dve porodice Lepoženići-Jovanovići i Takići. U Gornjoj mali su dve porodice Bačvandžića, iz Bele Palanke. Naselili su se sredinom 19.veka. Svi slave svetog Nikolu. U Brajkovcu ima dve kuće Krstića, iz pirotskog okruga. Oni slave sv. Jovana i Đurđevdan. Selo Srnje /ime sela zbog srna/ naselilo je 15.porodica Živkovića. i oni slave sv. Nikolu, a u selu Maskare, naseljeni su Pejčići. Oni slave sv. Aranđela.***

Ivko Ćirić, Denčin potomak kazivao: „Denčina četiri šuraka-braća iz Jankovske familije, iz Strelca, u drugoj polovini 19. veka odselili se u selo Bresičje (Brestinić) blizu Prokuplja.

 

1883.g. u Strelcu je: rođeno umrlo
muških 41 21
ženskih 36 17

 

Migracije pod prinudom

Između 1878 i 1912. g sa Kosova i Metohije izbeglo je više od 150.000 Srba

Između 1912 i 1918. g. izbeglo je 60.000 Srba

Od 1961 do 1981. g. iselilo se 200.000 Srba i Crnogoraca

Na Kosovu je 1987. god. ostalo oko 200.000 Srba i Crnogoraca (oko 9%)

Uzurpirano je od šiptara 120.000 ha obradivog i plodnog zemljišta

Migracije u 19 i 20 veku iz Strelca isključivo su ekonomske prirode, dok je naseljavanje strelačkog atara u većini slučajeva bilo bežanjem od nasilja.

(*SAN, SEZ, knj.6. „Naselja srpskih zemalja“, knj.3.Uredio Dr.Jovan Cvijić, Beograd, 1905, str.281. Antropogeografska studija Stanoja M. Mijatovića, učitelja; ** Isto, str.322.-323.). *** Isto, strane: 314.; 323.-324.; 344.-345.

U Titovoj Jugoslaviji prvi Petogodišnji plan-industrijalizacija i ekektri-fikacija zemlje doveo je do masovne migracije stanovništva iz planinskih sela u gradove i selima oko gradova.

Zakonom o agrarnoj reformi 1945.g. omogućeno je od 1945-1947.g. masovno organizovano preseljenje agrarnog stanovništva iz planinskih krajeva u ravničarske, posebno u Vojvodinu. Ta seoba nazvana je „kolonizacijom“. Iz Strelca ima nekoliko porodica koloniziranih u Vojvodinu

/Vidi: Strelčani u Odžacima/

Nikodije S. Mijalković i Lazar Apostolović, migrirali su u mesto Aleksa Šantić u Bačkoj.

Nekoliko porodica iz Strelca migriralo je iz ekonomskih razloga. Na primer: Porodice Svetomira Tome Ljubića i Pere Radosavljevića Kalakusa, nselili se u Ovči kod Beograda, porodice Đorđa V. Paunovića, Save i Gradimira Močilovića u Zaječaru, porodice Milivoja, Dobrivoja i Živojina Radenkovića, Slavoljuba i Gradimira Aleksića u Boru i t.d.

Najmasovnija kretanja bila su u periodu od 1953-1960.g. Strelčni su najviše naseljavali Babušnicu, Pirot, Niš…Procenat poljoprivrednog stanovništva opao je od 67 % (1948.) na 33 % 1975. Starosna domaćinstva se iz godinu u godinu povećavaju, a podmlatka nema. Mnoge oranice postaju livade, ali kako je sve manje kosača, obradive površine polako prelaze u korov i šiblje. Bela kuga je učinila svoje i sve je manje naslednika u poljoprivredi.

Za pečalbare smo govorili da su sezonski migranti, ali i njih je danas sve manje.

U kretanjima ranijih godina retko se dešavalo da se sela ugase. Danas smo svedoci nestajanje sela.

Nova demokratska vlast ništa ne preduzima da se to zaustavi. U selima ostaju staračka domaćinstva, bez podmlatka, a zemlja bez ratara.

Prema opštinskim podacima u periodu od 1948.-1991.g. broj stanovnika na teritoriji babušničke opštine smanjio se približno 50.%.

1948.g. – 37.532 stanovnika 1953.g. – 37.312 -//- 1971.g. – 29.033 -//- 1991.g. – 19.333 -//-

Starosna struktura sela Strelca najbolje se vidi iz sledeće tabele:

Godina Ukupno Broj stanovnika Domaćinstva
0-14 15-64 > od 65
1878 1018 / / / 132
1890 1127 / / / /
1900 1179 / / / 120
1921 1213 / / / /
1928 1589 / / / 278.
1931 2121 / / / 326
1953 1507 / / / 277.
1961 1367 399 887 81 276
1971 1156 202 815 139 308
1981 844 86 590 168 280
1991 603 / / / 247
1996 479 / / / 220
1998 459 / / / /

/ Za 1878.g. Državopopis Srbije, sv.11, Bgd.1882., str.99./ Ostalo:

/ Statistika, popis stanovništva 1948-1981, str.29/

 

Prema odcima MK Strelca broj rođene dece je: 1950. g. muških 26, ženskuh 18, ukupno 44. 1965. g. rođeno je 10, a 1975. g. samo dva deteta. Od 1985. g. deca se beleže u mk. rođenih u mestu rođenja. Porodilje su rađale decu u pirotskoj bolnici.

Prema statističkim podacima iz 1879.g. najveće selo u Lužnici je Strelac sa 132.domaćinstva, iza njega je Veliko Bonjince sa 111., a najmanje Aleksandrovac ( bivši Vezulin čiflik) sa svega 9. domaćinstava.

U susednom selu Masurovcima bilo je: 1961.g 184.stanovnika, 1971.g. 131 stanovnik, 1981. g. 80. stanovnika, a 24. avgusta 1998. u selu je bilo svega 32. žitelja.

Pre drugog svetskog rata selo Masurovci imalo je blizu 40. domaćinstava sa oko 200. žitelja, 40. pari goveda, sedam konja (1998. nijednog), ovaca i koza blizu 1.000 bravi (1998. samo 20). Najmlađi žitelj 1998. godine imao je 58. godina, najstariji je Srećko Veličković , pa Marjan-Maša Vlajkov. /Podatke za Masurovci dao Marinko Rančić (1927.), iz Masurovaca. 24.08.1998./

Krajem 19. veka bio je veliki natalitet, ali i mortalitet. Iz statističkih podataka za 1883. godinu saznajemo da je u Strelcu te godine rođeno: muških 41. i ženskih 36., ukupno 77. dece. Iste godine umrlo je: muških 21. i ženskih 17., ukupno 38. dece. Smrt je uglavnom nastupala zbog loših higijenskih uslova i male brige o deci u toku velikih sezonskih poslova, kada su očevi bili pečalbari, a majke radile na njivama.

U posleratnom periodu od 1948-1981. najveći porast stanovnika u Lužnici je u Babušnici.

Mali razvoj industrije u Babušnici dobio je svežu radnu snagu iz lužničkih sela i ostavio seoska imanja na staračka pleća.

Evo primera: Babušnica je 1948. godine imala 603. stanovnika, a 1981. 2.870. Ako uporedimo Strelac i Babušnicu videćemo da je 1879. Strelac imao 132 domaćinstva, a Babušnica samo 17, a 1981.g. Strelac je imao 280, a Babušnica 896 domaćinstava.

I besplatno školovanje narušilo je seosku strukturu. Većina svršenih srednjoškolaca, sem nekoliko učitelja, zaposlili su se van Lužnice. A, fakultetski obrazovani kadrovi koji su se vratili u Lužnicu mogu se na prste izbrojati.

Razvoj industrije i neprivrednih delatnosti povukao je mladu ratarsku snagu da bi vlast od nje stvorila radničku klasu. Poljoprivreda i ostale privredne grane znatno su zanemarene, a seljak je sve više opterećivan državnim i društvenim obavezama. Najveća kretanja bila su na relaciji selo-grad. Gradska industrija bila je privlačna za stanovnike pasivnih krajeva. Imamo dobar primer seobe strelčana u Bor i između dva svetska rata, a posebno posle II sv. rata.

/Vidi strelčani u Boru/.

Mnogi su se zaposlili i odselili svoje porodice u Zaječar, Pirot, Niš, Babušnicu ili su se nastanili u okolini navedenih mesta. Ima ih u Beogradu i okolini: Obrenovcu, Smederevu, Šapcu, zatim u Bačkoj, Banatu, Aleksincu, Beloj Palanci, Požarevcu, Leskovcu. Strelčana ima i u Sloveniji, Hrvatskoj, Austriji, Bugarskoj,…

Selo je ostalo bez mladih i gasi se baza za reprodukciju budućih generacija. Samim tim smanjuje se priraštaj stanovništva u celini. Starenje seljaka po selima izazvalo je ozbiljne poremećaje demografske i ekonomske prirode. Nastali su i nastaju i dalje sve veći socijalno medicinski problemi za zbrinjavanje i pružanje medicinske pomoći starima. Smrtnost se iz godine u godinu povećavai i za dvadesetak godina broj stanovnika u selu moći će da se na prstima izbroji.

Državna politika nije mnogo vodila računa o razvoju sela, poljoprivredi, stočarstvu, voćarstvu, vinogradarstvu. Zato su mnogi sposobni kadrovi za seoske poslove, napuštali sela i potražili hleba bez motike.

Izmena zakona o nasleđivanju po kome su ženska deca stekla ravnopravno nasleđivanje imovine sa muškim, doprinela je cepanje, usitnjavanje i smanjenje obradive površine pravih zemljoradnika. Potom, školovana deca delila su ravnopravno imovinu sa neškolovanima. Usled smanjenja imovnog stanja mnogi su potražili bolji ekonomsi život u industriji i neprivrednoj delatnosti.

Još jdan veliki problem za održanje sela je zasnivanje porodica. I pored boljih uslova za život: asfaltirani put, autobuski saobraćaj, uvedena struja, voda telefoni…,devojke izbegavaju da se udaju za seoske momke, već odlaze u opštinske ili gradske centre.

Neženjenih iznad 35 godina samo u strelcu je oko 40.

Strukturu stanovnika sela, ne samo Strelca, narušavaju i odlasci na tzv. privremeni rad u inostranstvu. Ratni i ekonomski razlozi poslednjih godina mnoge privremene radnike u inostranstvu prisiljavaju na trajnu emigraciju.

Evo kako je izgledala polna struktura strelačkog stanovništva prema popisu stanovništva 1948-1981. i Državopisu Srbije , sv.DŽI.,Bgd, 1882., str. 22 i 209.,t.5.20 :

1878.g bilo je muških 522., ženskih 496., ukupno 1018

1900.g. ”   ”   ”    625     ”    554  ”     1179

1953.g. ”   ”   ”    759     ”    748    ”    1507

1961.g. ”   ”   ”     689     ”    678   ”    1367

1971.g. ”   ”   ”     587     ”    569   ”    1156

1981.g. ”   ”   ”     428.    ”    416   ”     844

1991.g. ”   ”   ”      ?             ?              603

1996.g. ”   ”   ”     251     ”    228   ”     479

/ Za 1878.g.podatak je uzet iz Otadžbine, knj.5, sv.17-20, Bgd,1880, str.592-599/

/ Za 1981.g.:Rep.zav.za st.SRSrbije, popis 1981., Bgd,” 1982./

Srez lužnički 1878.g. imao je 57 sela i 13 opština /Državopis…., str.20/

Po oslobođenju od Turaka i popisu ljudstva u oslobođenim krajevima 1878 g. selo Babušinac* (Babušnica) je pripadalo opštini Suračevo. Pored njega pripadala su i sela Izvor, Ljuberažda i Gorčinci.

Babušinac je tada imao 14 kuća i 17 porodica u kojima je živelo: muških 38 i ženskih 43, svega 81 žitelj. Oženjenih je bilo 11, razvedenih nije bilo. Udovaca je bilo 3 (tri). Građanski danak je plaćalo njih 17.

Studena je imala 859 žitelja: muških 442 i ženskih 417.

Studensku opštinu sačinjavala su sela: Studena, Valniš (345 žitelja), Ralin (397 žitelja) i Preseka (286 žitelja).

Selo Masurovci je pripadalo radinjinskoj opštini sa 179 žitelja.

/ *Državopis Srbije, sv, 11, Bgd, 1882, str.22/

 

/ Za 1996.g. lični popis autora hronike 23.09/:

Broj domaćinstava 220
Stanovnika 479
Broj žena 209
Broj muževa 204
Neoženjenih < 50 g  37
Devojaka   8
Dece  21
Muške dece  10
Ženske dece 11
Idu u školu  8

 

SO Babušnica ima 53 sela.

Prema popisu stanovništva 1953.god. strelačku opštinu sačinjljavala su sela: Strelac, Valniš, Masurovci i Ralin. Strelac je imao 277 domaćinstava i 1507 stanovnika, Valniš 107 domaćinstava i 553 stanovnika, Masurovci 40 domaćinstava i 218 stanovnika i Raljin 85 domaćinstava i 432 stanovnika.

/ Statistika -popis stanovništva, 1953, str.50/

1991.g.Babušnica je imala 1.323 domaćinstva, Valniš 60, Masurovci 24, Raljin 42 i Strelac 247.

Studena je imala svoju opštinu. Samo selo imalo je 227 domaćinstava i 1.315 stanovnika, a Crvena Jabuka 137 domaćinstava i 872 stanovnika.

/Arhiv Srbije. Statistika, Sign.179, Bgd, 1959, str.29/

U zaseoku Laleševci neposredno posle 2.sv.rata bilo je 132 žitelja. Prema autorovom popisu 10. septembra 1996. god. bilo je samo 30 žitelja, 15 muških i 15 ženskih.

 

1923/24 Strelačka opština:

Selo Broj domaćinstava Broj stanovnika
Strelac 193 1213
Masurovci 26 186
Ralin 67 496
Valniš 72 521
Studena 167 1.065
Preseka  16 93
Ukupno 541 3574

 

Interesantan je podatak pri popisu od 1878. g. bilo je 212 oženjenih, a nijedan razveden ili odvojen od žene. Bilo je 35 udovaca, a nijedna udovica. Građanski danak plaćalo je njih 222. Čita i piše samo 6 (šest) muških glava.

M. Rakić /Državopis Srbije , sv. DŽI, Bgd, 1882, str. 22 i “Otadžbina , knj. V , sv. 17-20, Bgd, 1880, str 592-599/

 

Po popisu 31.12. 1900. u Strelcu je:

Kuća – 121

Stanovnika – 1179. – Muških 625 i ženskih 554

 

Broj u zadrugama:

Članova od Ukupno
od 1-5 69
od 6-10 79
od 11-15 24
od 16-20 /
od 21-25 2

 

Starijih od 70 godina je: muških 16 i ženskih 10, ukupno 26. Udovaca 41, udovica 25, razvedenih nema, gluvonemih muško 1, pismenih 133 muških i 9 ženskih, nepismenih 492 muških i 545 ženskih.

/Statistika Kraljevine Srbije, tom XXIII, Bgd, 1903., str. 368 i 370/

  1. jula 1995. g. Strelac je imao preko 250 domova, Studena preko 200, Valniš preko 80, Ralin preko 52 doma i Masurovci oko 22 doma /Časlav A. Jevtić, iz Laleševaca/

This site is protected by wp-copyrightpro.com